Afrika: winnaars en verliezers in 2017

Fred van der Kraaij. Presidentsverkiezingen en vreedzame presidentswisselingen zijn niet de belangrijkste kenmerken van een democratie, maar trekken wel altijd onze aandacht. De meeste Afrikaanse landen hebben een presidentieel systeem met veel macht voor het staatshoofd. Daarmee is aandacht voor de presidentswijzigingen in Afrika in het afgelopen jaar hier op zijn plaats.

De opvallendste verliezer in 2017 is ongetwijfeld de afgezette president van Zimbabwe, Robert Mugabe. De meest verrassende winnaar is de nieuwe president van Liberia, een voormalige topvoetballer: George Weah.

De winnaars van 2017
Het verhaal van George Weah is ongekend in de Afrikaanse politiek en zelfs daarbuiten. Hij werd 51 jaar geleden geboren in Claratown, een van de grootste sloppenwijken van Monrovia, de hoofdstad van Liberia, waar hij ook opgroeide. Zijn school maakte hij niet af. Wereldberoemd – en vermogend – werd hij als voetballer, voor onder andere Paris Saint Germain en AC Milaan. Hij speelde meer dan 50 interlands en werd in 1996 door de FIFA uitgeroepen tot beste voetballer van de wereld. In eigen land was hij vanzelfsprekend ook erg populair, vooral onder de jeugd. Tijdens de burgeroorlogen die het land verwoestten (1989-2003) betaalde hij de deelname van het nationale voetbalelftal aan internationale wedstrijden. Het land werd nauwelijks geregeerd en de nationale schatkist was nagenoeg leeg, geplunderd door de krijgsheren. Tien jaar geleden stelde hij zich andere doelen. Hij maakte zijn middelbare school af (2007), behaalde een universitaire graad in de Verenigde Staten (2011) en werd senator van de volkrijkste provincie Montserrado (2014). En dan nu het presidentschap, na de gewonnen verkiezingen van 26 december j.l. Hij zal 15 januari a.s. worden beëdigd als eerste, democratisch gekozen, inlandse president van Liberia, Afrika’s oudste republiek. George Weah schrijft hiermee geschiedenis. Voormalige Amerikaanse slaven riepen in 1847 de onafhankelijke republiek Liberia uit. Hun afstammelingen regeerden lange tijd met uitsluiting van de oorspronkelijke bevolking van het gebied. Ongetwijfeld zullen wij de komende jaren nog veel van George Weah horen, niet op de laatste plaats vanwege zijn controversiële keuze voor het vicepresidentschap: de voormalige echtgenote van Liberia’s beruchtste warlord, en ex-president, Charles Taylor.

Aan de andere kant van het continent speelde zich een ander succesverhaal af. Eind november werd in Kenia de zittende president Uhuru Kenyatta voor een tweede termijn beëdigd. Dit was niet zonder slag of stoot gegaan. Zijn eeuwige rivaal, Raila Odinga, had de uitslag van de presidentsverkiezingen, die 8 augustus waren gehouden, aangevochten – Kenyatta had deze met 54% van de stemmen gewonnen – maar de Hoge Raad van het land besloot dat de verkiezingen over moesten vanwege fraude en de onregelmatigheden die hadden plaatsgevonden. Een unicum in Afrika! De eerste keer dat een verliezende partij met succes een verkiezingsuitslag aanvocht en in het gelijk werd gesteld door de rechters. Omdat de aanhangers van Odinga de nieuwe verkiezingen die eind oktober werden gehouden boycotten, won Uhuru Kenyatta deze alsnog, met 98% van de uitgebrachte stemmen. Op 28 november werd hij, zoon van Kenia’s eerste en meest legendarische president Jomo Kenyate (1964-1978), voor een tweede termijn beëdigd.

In het nabije Somaliland had twee weken eerder óók een historische gebeurtenis plaatsgevonden. Op 13 november werd daar president Muse Bihi Abdi geïnstalleerd, na rustig verlopen verkiezingen. Hij werd daarmee de vijfde president van dit land. De vierde en derde president van het land woonden de vreedzame overdracht van de macht bij. Somaliland bestaat de facto sinds 18 mei 1991, toen het – eenzijdig – de onafhankelijkheid uitriep, na de val van de Somalische dictator Siad Barre (1991). Somaliland was een Engels protectoraat ( vanaf 1887) voordat het toetrad tot de republiek Somalië in 1960. Het kolonialisme heeft erg huisgehouden in deze regio, waar op een gegeven moment naast elkaar bestonden Frans-Somaliland (het huidige Djibouti), Brits-Somaliland, (het protectoraat) en Italiaans Somaliland (een gebied in het hedendaagse Somalië). Bovendien woont in de Ogaden-regio, in het oosten van Ethiopië – door Engeland in 1891 overgedragen aan Ethiopië – een aanzienlijke Somalische bevolking. Wegens deze gecompliceerde koloniale erfenis hebben weinig landen Somaliland als onafhankelijke staat erkend, hoewel het land goed bestuurd wordt en politiek rustiger is dan de andere delen van het voormalige Somalië.
In Mogadiscio, de hoofdstad van het al meer dan een kwart eeuw nauwelijks bestaande en bestuurde Somalië, had eerder in 2017 (februari) het parlement een nieuwe president gekozen, Mohamed Abdullahi Mohamed, ook bekend als ‘Farmajo’ wegens zijn grote voorliefde voor kaas. Het was niet mogelijk geweest algemene verkiezingen te houden wegens de voortdurende aanvallen van Al-Shabaab. Deze gewelddadige organisatie wil een islamitische staat vestigen in Somalië. Het land kampt al tientallen jaren met structurele veiligheidproblemen, terrorisme, en instabiliteit. Tot overmaat van ramp kwam daar het afgelopen jaar nog eens een ernstige droogte bij. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Somaliërs in grote getale naar het buitenland blijven vluchten, vaak naar of via Italië, de voormalige kolonisator.

In het Centraal-Afrikaanse land Rwanda is eigenlijk al sinds 1994 Paul Kagame de machtigste man van het land. Na de verschrikkelijke genocide van dat jaar greep hij aan het hoofd van een rebellenleger de macht, eerst als ‘sterke man’ en minister van Defensie, later als vice-president en in 2000 zette hij de zittende president af en werd staatshoofd. Hij werd daarmee het eerste Tutsi-staatshofd van Rwanda, sinds de onafhankelijkheid van België in 1960. Via een grondwetswijziging in december 2015 verlengde hij zijn 17-jarig presidentschap met maximaal nog eens 17 jaren. De verkiezingen van 2017 waren dan ook eigenlijk een wassen neus. In augustus werd hij met 98% van de uitgebrachte stemmen herkozen, zijn twee concurrenten ver achter zich latend. De 59-jarige Paul Kagame is erg populair in zijn land, al is er veel (groeiende) kritiek op zijn mensenrechtenbeleid.

Tot slot Angola. Een van Afrika’s grootste politieke ‘dinosaurussen’ maakte hier vreedzaam plaats voor een opvolger. President José Eduardo dos Santos, aan het bewind sinds 1979 – maakte na rustig verlopen verkiezingen in augustus plaats voor João Lourenço, zijn minister van Defensie. João Lourenço was de kandidaat van de heersende partij, de MPLA, aan het bewind sinds de onafhankelijkheid van Portugal, in 1975. Angola heeft een lange geschiedenis van geweld en burgeroorlog achter zich (1975-2002). Daarom is ook hier de vreedzame overdracht van presidentiële macht, evenals in Liberia dat ook een gewelddadige geschiedenis kent, een flinke stap vooruit op het gebied van rechtsstaat en democratie, al kan er bij Angola wel wat op afgedongen worden door de continuering van de positie en rol van de MPLA in het dagelijkse leven. President dos Santos werd verweten met harde hand te regeren en de enorme olie-inkomsten van het land te verkwanselen, waarbij vooral zijn familie en MPLA-partijbonzen profiteren van de oliebonanza terwijl het overgrote deel van de 30 miljoen Angolezen in armoede achterblijft. Op de internationale corruptie-index staat Angola op plaats 163 (van de 168 landen). Dochter Isabel dos Santos is met haar geschatte vermogen van 3,2 miljard dollar de rijkste vrouw van Afrika.

De verliezers van 2017
Het jaar begon met de vlucht van dictator Jammeh (Gambia), die eind 2016 was weggestemd door de bevolking maar aanvankelijk weigerde op te stappen. Pas na sterke internationale druk, onder andere van de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten, vertrok hij, met medenemen van miljoenen dollars. Hij vond onderdak bij een van de ergste dictaturen van Afrika, in het olierijke Equatoriaal-Guinee, waar kleptocraat-president Teodoro Obiang Nguema Mbasogo al sinds 1979 de olie-inkomsten afroomt, met stilzwijgende medewerking van de buitenlandse oliemaatschappijen. Nguema en dos Santos zijn / waren de langstzittende Afrikaanse presidenten. Het einde van het presidentschap van Obiang Nguema is voorlopig niet in zicht.

‘Afrika’ kan ook verrassen. De grootste politieke verrassing in het afgelopen jaar was het gedwongen vertrek van Robert Mugabe, de president van Zimbabwe en eigenlijk sinds de onafhankelijkheid van Groot-Brittanië in 1980 de onbetwiste leider van dit land. De 93-jarige Mugabe leek tot zijn dood te zullen regeren. Het ontbreekt hier aan voldoende ruimte om de successen van hem te vermelden, maar ook zijn tekortkomingen. Hij leidde het land naar de onafhankelijkheid, maar zijn economische beleid bracht het ooit welvarende land aan de rand van de afgrond. Toen hij op 6 november j.l. zijn eerste vice-president Emmerson Mnangagwa ontsloeg, was dat de druppel die de emmer deed overlopen. Zijn naaste omgeving vreesde dat hij zijn ambitieuze jonge vrouw Grace in diens plaats zou benoemen. Op 15 november plaatste het leger president Robert Mugabe onder huisarrest. Eigenlijk was dit een militaire coup hoewel niemand dit zo wilde noemen. Op 21 november trad president Mugabe af. Drie dagen later volgde Emmerson Mnangagwa hem op. Afrika’s oudste president had wel een gunstige regeling bedongen voor zichzelf en zijn vrouw: geen gerechtelijke vervolging wegens misdrijven of andere wandaden, zijn zakelijke belangen zullen niet worden aangetast, en hij krijgt een ‘vertrekbonus’ mee van 10 miljoen dollar. Het Zimbabwaanse volk is hier de grote verliezer.

Natuurlijk is er in Afrika het afgelopen jaar veel meer gebeurd dan hierboven beschreven. Met 55 Afrikaanse landen is het noodzakelijk een keuze te maken. In Zuid-Afrika overleefde president Zuma een motie van wantrouwen, maar zijn dagen lijken geteld. Datzelfde geldt misschien ook voor twee Afrikaanse presidenten die met een erg slechte gezondheid kampen: president Bouteflika van Algerije – dat een sleutelpositie inneemt in het conflict in de Sahel regio – en president Muhammadu Buhari van met bijna 200 miljoen inwoners Afrika’s volkrijkste land: Nigeria. En wat te denken van president Beji Caid Essebsi van Tunesië, met zijn 91-jaar momenteel Afrika’s oudste president?

‘Altijd nieuws uit Afrika’, ook in 2018.

Wordt vervolgd.

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV