Beschuldigd van illegale wapentransacties en oorlogsmisdaden in Liberia

Fred van der Kraaij. Afgelopen week heropende in ‘s-Hertogenbosch het proces tegen Guus Kouwenhoven, een Nederlandse zakenman die wordt verdacht van illegale wapentransacties en medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden begaan tijdens de burgeroorlog in Liberia. Het speelde zich allemaal lang geleden af en Guus Kouwenhoven heeft zich al eerder voor de Nederlandse rechter moeten verantwoorden. Tot nu toe ontsprong hij de dans, maar of dat deze keer ook gaat lukken is nog maar de vraag.

Wie is Guus Kouwenhoven? De meeste lezers zijn misschien onbekend met hem en bij hen die wél eerder van zijn zaak hebben gehoord, is wellicht een en ander weggezakt, daarom even alles op een rijtje.

Een Nederlandse zakenman in Liberia
Guus Kouwenhoven dook op in Liberia in het midden van de jaren tachtig van de vorige eeuw, tijdens het regime van president Samuel Doe (later gruwelijk vermoord tijdens de burgeroorlog). Guus Kouwenhoven – in Liberia bekend als “Mister Gus’ – was importeur van dure auto’s (BMWs) en werd General Manager van het luxe Afrika Hotel, even buiten de hoofdstad Monrovia, dat de Liberiaanse president William Tolbert had laten bouwen voor het Liberiaanse gastheerschap van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid, in 1979. Guus Kouwenhoven had al gauw connecties in de hoogste kringen en begaf zich in de lucratieve houthandel. Liberia is een van de weinige Afrikaanse landen die nog voor een heel groot deel zijn bedekt met het oorspronkelijke regenwoud, vol kostbaar tropisch hardhout. In Nederland stond Guus Kouwenhoven in de Quote 500, de bekende nationale lijst van de 500 rijkste Nederlanders.

In Liberia was hij in de jaren 1999-2003 via twee maatschappijen de belangrijkste buitenlandse houthandelaar. De Liberiaanse burgeroorlog was toen in volle gang. Kouwenhoven was bestuursvoorzitter van een houtonderneming, een Maleisische maatschappij met onduidelijke eigenaren, die de grootste houtconcessie van het land bezat, en Managing Director van een tweede houtonderneming. Guus Kouwenhoven en krijgsheer-later- president Charles Taylor hadden nauwe relaties, zowel persoonlijk als financieel.
Kouwenhoven deelde met Taylor de royalties die hij uit de Maleisiche firma kreeg op een 50-50 basis, terwijl Charles Taylor de helft van de aandelen bezat van de tweede houtmaatschappij. In ruil daarvoor gaf President Taylor houtconcessies voor grote gebieden af. Taylor gaf ook het beheer van de haven van Buchanan (de tweede haven van het land) aan de Maleisische houtmaatschappij, die daarmee verantwoordelijk werd voor de veiligheid in het havengebied en de inspectie van alle in- en uitgaande auto’s en vrachtauto’s. Dit laatste is van groot belang voor het gerechtelijk onderzoek, want de illegale wapentransporten waarvan Guus Kouwenhoven wordt beschuldigd, vonden plaats via de haven van Buchanan.

In 2000 wordt de Nederlandse zakenman genoemd in een belangrijk VN-rapport over de burgeroorlog in Sierra Leone, die woedde van 1991 tot 2002. Kouwenhoven werd ervan beschuldigd actief betrokken te zijn bij wapensmokkel (terwijl voor Liberia een door de VN ingesteld wapenembargo gold). Het kwam hem op een VN-resiverbod te staan, maar daar trok Kouwenhoven zich niets van aan. Charles Taylor had hem een Liberiaans diplomatiek paspoort gegeven en daarmee reisde hij in en uit Liberia, en van en naar Europa. Later zou de VN internationale banken opdracht geven Kouwenhoven’s (aanzienlijke) banktegoeden te bevriezen, maar ook dat had geen effect.

Na het einde van de burgeroorlog – in 2003, na het gedwongen vertrek van president Taylor – stelde Liberia een Waarheids- en Verzoeningscommissie in. In haar eindrapport vermeldde de commissie dat houthandelaren en krijgsheren samenspanden, waarbij miljoenen dollars van eigenaar verwisselden. Zo boekte de Maleisische houtmaatschappij van Guus Kouwenhoven 7,9 miljoen dollar over naar een bankrekening van Charles Taylor en 13,4 miljoen dollar naar onbekende bankrekeningen, waarvan 1,9 miljoen dollar naar bekende wapenhandelaren.
Volgens het rapport financierde en organiseerde Kouwenhoven’s maatschappij talrijke wapenleveranties aan Liberiaanse milities en de belangrijkste rebellenbeweging in Sierra Leone, de RUF (Revolutionary United Front), via de haven van Buchanan. De RUF is vooral bekend (en berucht!) geworden door het wreed afhakken van ledematen, armen en benen, van onschuldige burgers: mannen, vrouwen, kinderen.
Verder beging de gewapende veiligheidsdienst van Kouwenhoven’s houtonderneming zware mensenrechtenschendingen, aldus het commissierapport, en waren deze ‘bewakers’ nauwelijks te onderscheiden van de vechters van Charles Taylor’s militie. Guus Kouwenhoven wordt in het rapport ook beschuldigd van economische misdaden: illegale houtkap, belastingontduiking, omkoping, corruptie, om het op deze plaats maar hierbij te laten.

Gearresteerd en voor de rechter
In maart 2005 werd de 62-jarige Guus Kouwenhoven op een treinstation in Rotterdam gearresteeerd op beschuldiging van betrokkenheid bij oorlogsmisdaden in Liberia, begaan tussen juli 2001 en mei 2003; wapenleveranties aan Charles Taylor in de periode 2000-2002, ondanks het VN-wapenembargo; en overtreding van het VN-reisverbod.

In juni 2006 deed de rechtbank in Den Haag uitspraak in het proces tegen Kouwenhoven: de rechtbank bevond hem schuldig aan illegale wapenleveranties aan Charles Taylor en veroordeelde hem tot 8 jaar cel. Hij werd vrijgesproken van medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden bij gebrek aan bewijs. Zowel de openbare aanklager – die 20 jaar gevangenisstraf had geëist – en Kouwenhoven gingen in hoger beroep. ‘Mister Gus’ werd vrijgelaten in afwachting van een nieuw proces. Het Gerechtshof in Den Haag, dat het hoger beroep behandelde, sprak Kouwenhoven een jaar later op alle fronten vrij, in 2008. De getuigenissen werden te onbetrouwbaar bevonden. De openbare aanklager tekende beroep aan tegen deze vrijspraak, en in 2010 gaf de Hoge Raad hem gelijk. Het vernietigde het vonnis van het Haagse Gerechtshof en de zaak werd verwezen naar het Gerechtshof in Den Bosch om opnieuw inhoudelijk te worden behandeld.

2017 – het Gerechtshof in Den Bosch
Sinds 2010 hebben we weinig meer gehoord van de zaak Kouwenhoven, maar intussen zat het openbaar ministerie (de openbare aanklager) in Den Bosch niet stil. Tientallen getuigen zijn in de afgelopen zes jaren weer opgespoord en gehoord, in Liberia, in de Verenigde Staten, zelfs in Hong Kong. Geen gemakkelijke klus. Een belangrijke getuige bleek inmiddels onvindbaar, een andere belangrijke getuige kon niet benaderd worden. Tot overmaat van ramp was er ook nog de Ebola epidemie in Liberia, Guinee en Sierra Leone, in 2014-2015. Maar op 6 februari j.l. was het dan zover. Het proces tegen Kouwenhoven werd heropend. Zijn advocaat, de bekende strafpleiter Inez Wesky, diende onmiddellijk het verzoek in om meer getuigen te horen, maar het Hof vond haar verzoek onredelijk en zag geen reden het proces verder te vertragen. Guus Kouwenhoven, inmiddels 74 jaar oud, was zelf niet op de eerste zittingsdag aanwezig, om medische redenen. Opmerkelijk was dat de rechter aan Wesky vroeg of de verdachte wel ‘detentiegeschikt’ was. Zij gaf geen antwoord op deze vraag maar zei toe hier op terug te komen tijdens haar pleidooi op 24 februari. Genoemde vraag van het Hof is wel van groot belang, want doordat de Hoge Raad het vonnis van het Haagse Gerechtshof heeft vernietigd, staat de oorspronkelijke schuldig verklaring en veroordeling van Gus Kouwenhoven in 2006 nog overeind. Zal hij werkelijk nog zes jaar uitzitten van zijn straf: 8 jaar cel met aftrek van 2 jaar voorarrest?

Het proces gaat enkele weken in beslag nemen. Belangrijke data zijn:
10 februari (requisitoir openbaar ministerie),
24 februari (pleidooi),
10 maart (repliek)
17 maart (dupliek).

Op 17 maart zal het Hof ook bekend maken op welke datum het definitief uitspraak doet en vonnis wijst.

In Liberia is geen gerechtigheid en lopen de krijgsheren vrij rond. Slachtoffers van verkrachting, marteling, moord en mensenrechtenschendingen zijn er door hun regering in de steek gelaten. De Nederlandse rechtspraak heeft een voorbeeldfunctie. Ik volg met grote belangstelling het verloop van het proces tegen Kouwenhoven en kijk gespannen uit naar het vonnis.

Wordt vervolgd

Bovenstaand artikel is voornamelijk gebaseerd op het boek ‘Liberia: van vrijheidsideaal naar verloren paradijs’ (door Fred van der Kraaij, uitgegeven door het Afrika Studiecentrum ASC, Leiden, 2013), pp 75-77, en op rechtbankverslagen. Het boek is gratis te downloaden.

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV