Biodiversiteit in Congo

Mart Hovens. Het dierenleven in ons huis in Kinshasa bloeit. De biodiversiteit is van een hogere orde dan in het ernstig bedreigde Congolese oerwoud. Bij het licht van de zaklamp zag ik mijn eerste avond in Kinshasa al ratten, muggen en kakkerlakken.

Ik heb voor kakkerlakken veel respect. Al 200 miljoen jaar weten zij in zeer wisselende omstandigheden te overleven. Zonder enige aanpassing. Wij doen dit pas 1 miljoen jaar, met de nodige aanpassingen. Het is ondenkbaar dat eerstgenoemde soort door de laatste uitgeroeid wordt. De kakkerlakken zullen ons met honderden miljoenen jaren overleven.

De ratten krijg ik wel weg. Toen ik lang geleden op de universiteit gedragsonderzoek met ratten deed, ontsnapten ze weleens. Ze hielden zich tussen plafond en bovenvloer op. ´s Nachts kwamen ze naar beneden om het precies afgepaste voer van hun gekooide soortgenoten te stelen. Ratten zijn slim en laten zich niet zomaar vangen. Op de vaste routes die ze namen, zette ik vallen op (zoals een plastic afvalbak met gladde wanden met water erin). Met succes.

Voor de muggen heb ik wat Nederlandse bestrijdingsmethoden meegebracht. Elektrocuterende lampjes, ioniserende straling en ultrasone boxjes. Maar de Congolese muggen begrijpen dit systeem nog niet zo goed en blijven zoemen en steken.

Voor een wat wetenschappelijkere benadering van biodiversiteit ging ik namens dierenparkeigenaar Kadima naar een seminar in Kisangani. Het werd georganiseerd door het CSB, het Congolese Centrum voor de Bewaking van de Biodiversiteit, van de universiteit hier, en het Belgische CEBioS, het capaciteitsopbouw-programma van het Koninklijk Instituut voor Natuurwetenschappen (die ook het erg mooie museum hebben).

Kisangani, de mythische stad in het ondoordringbare regenwoud. Het oude Stanleystad, de twee na grootste stad van het land. De stad van slavenhandelaar Tippu Tip en van de rubberkoorts. De stad van Bocht in de rivier van VS Naipaul en de stad die decennia lang belegerd en bezet is door rebellen- en huurlingenlegers. Vanuit het hotel maakte ik een wandelingetje. Buiten was het broeieriger dan in Kinshasa. Opvallend veel fietsen op straat, ook fietstaxi’s. De wegen zijn modderig. De gebouwen zijn erg vervallen. Veel vergane glorie.

Op het seminar waren zo’n 100 deelnemers in totaal: wetenschappers, NGOs en overheidsinstituties. Soms werd de groep gesplitst. In het begin toespraakjes van het Ministerie van Milieu, ICCN (het nationale natuurbehoudsinstituut) en gastheer CSB. Plots geschreeuw buiten. Studenten met spandoeken liepen langs en schreeuwden leuzen. Ze trokken struiken uit de grond, braken takken af en zwaaiden ermee (net zoals chimpansees doen om hun kracht te tonen). Enkele deelnemers pakten alvast hun laptops in. Weer even later vielen er stenen op het dak en vloog vlak achter mij een steen de zaal in. Ik sloot snel de deur naast mij. Ik zag later dat er glas in zat, dus zo veilig was dat niet. De directeur van CSB, prof. Dudu, is met de studenten gaan praten maar werd met stenen bekogeld. Hij raakte niet gewond.

De rust op de universiteit keerde na een tijdje terug en de toespraakjes werden vervolgd. Rond 13 u gingen we lunchen. Ik sloot eerst mijn laptop op de beamer aan om mijn dia’s uit te testen. Er klonken schoten buiten en de anderen kwamen terug binnen. De politie had traangas op de studenten geschoten en de passage naar de kantine was geblokkeerd.

Na een halfuur waren de dampen opgetrokken en konden we in de kantine eten. De studenten eisten dat hun herexamens afgenomen werden zodat ze naar het volgend jaar door konden gaan. Maar de professoren staakten. Hun salaris is in geen jaren verhoogd en geenszins aangepast aan de gedevalueerde franc. De demonstranten werden woedend toen ze enkele stakende professoren bij ons – ‘goed betaald’ – zagen werken. Nadat de politie de boel schoongeveegd had, hoorden we dat de actie zich in de stad voortzette.

Mijn presentatie over het dierenpark werd gewaardeerd. Ik zei dat het particulier initiatief van Kadima de leemte vult tussen wat de overheid en de NGOs doen. En tevens de leemte tussen de verwaarloosde dierentuinen en de ontoegankelijke wildparken in het land. Met zo’n 4 miljoen kinderen onder de 15 jaar in Kinshasa is het een mooie kans om de jeugd bewust te maken van het gevaar van de aantasting van de biodiversiteit in het land. Congo heeft unieke diersoorten, die in het wild dreigen te verdwijnen: bonobo’s, berggorilla’s, okapi’s en de uiterst zeldzame Congopauw.

Na afloop waren er positieve opmerkingen maar ook kritische vragen. Later in de middag mocht ik in een panel aanschuiven en ook daar waren kritische vragen. Het kwam veelal neer op (het gebrek aan) samenwerking met de overheid, de semantische kwestie of een dier in een park nog een ‘wild’ dier is en hoe kunstmatig een ‘semi-natuurlijk’ dierenverblijf is, het perspectief van een wild dier zien op korte (verkoop, eten) en lange (bescherming, inkomsten uit toerisme) termijn, en waarom niet slechts dieren uit Congo tonen?

De tweede dag gaf CEBioS een workshop over het Protocol van Nagoya. Dit is een internationale afspraak over de zeggenschap van landen over hun (genetische) natuurlijke hulpbronnen. Landen verplichten zich onderling tot een gemeenschappelijk akkoord als biologisch materiaal (dood of levend) uitgewisseld wordt. De ondertekenende landen, w.o. Congo, verplichten zich om maatregelen te nemen om het protocol na te leven. CEBioS helpt deze week met het ontwikkelen en toepassen van de instrumenten hiervoor.

Een voorbeeld van biopiraterij is het ‘gebruiken’ van Congolees plantaardig materiaal om geneesmiddelen te ontwikkelen. Het land krijgt niks, de farmaceutische industrie verdient er miljarden mee. CEBioS heeft het voor hun eigen activiteiten opgelost door alle biologische materiaal te ‘lenen’. Congo blijft eigenaar, heeft zeggenschap, en werkt mee aan het onderzoek van/met het materiaal.

Terug thuis was de biodiversiteit aangetast: de ratten gevangen en de kakkerlakken verstopten zich. De muggen zijn sterk verminderd sinds Monique het apparaatje met ultrasoon geluid, ioniserende straling en elektrocuterend licht uitgeschakeld had.

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV