De toestand in Mali anno 2017

Aart van der Heide. Vertrokken in de maand juni van het vorige jaar ben ik nu in januari van het nieuwe jaar weer terug in Mali. Ik word opgehaald op het vliegveld in de zojuist geopende ontvangsthal. Heel groot, gebouwd door de Chinezen en hoor direct dat ik niet in het openbaar over politiek moet praten want veel geheimagenten in burger controleren wat er gezegd wordt.

Volgende week begint hier in Bamako de ontmoeting Frankrijk-Afrika of France Afrique, de bekende francofonie. Heel Bamako wordt opgepoetst. Iedere avond zie ik op het journaal hoe de nationale omroep ORTM zich op dit grote evenement voorbereidt. Er worden kosten noch moeite gespaard om het tot een succes te maken.

Aan het einde van de topontmoeting wordt duidelijk dat het een groot succes was. De Franse president François Hollande was er ook. Hij was het middelpunt van de ceremonieën en besprekingen van alle delegaties die door zeker een dertigtal Afrikaanse presidenten bezocht werden. De wegen in Bamako zijn allemaal opgeknapt. Gebouwen werden opnieuw in de verf gezet. Het leek een groot feest te worden en dat werd het ook ondanks de vele ongemakken voor de bevolking. De Malinese president Ibrahim Boubacar Keita of IBK zoals iedereen hem noemt was weer het middelpunt van deze gebeurtenissen met natuurlijk Hollande aan zijn zijde. Hij heeft internationaal kunnen laten zien dat hij de president van een groots land is ondanks alle moeilijkheden waar de bevolking over praat.

Na enkele dagen in Mali te zijn geweest kom ik tot de conclusie dat de algemene toestand buiten de grote steden verslechtert. Ik zou niet graag de post van IBK begeren want hij wordt door iedereen bekritiseerd. Toch denk ik dat hij de enige is die de zaak bij elkaar weet te houden. De aanwezigheid van de buitenlandse UN of MINUSMA militairen is geheel uit het zicht verdwenen in Bamako. Mali lijkt weer aan de Malinezen toe te behoren. Maar dat is schijn. Ik begrijp na vele gesprekken met Malinezen dat het woord ontwikkeling of in het Frans ‘développement’ tot het verleden behoort. Toen de democratie in 1991 werd ingevoerd verwachtte iedereen een grote vooruitgang. Helaas is deze uitgebleven voor grote groepen. Buiten Bamako is het overal onveilig behalve dan in Segou en Mopti naar het schijnt. Als je jong bent en je hebt een vak geleerd of een goed diploma gehaald wil je maar één ding: werk zoeken in het buitenland.

Lang leve de francofonie!
Mali was dit jaar het gastland en ontving op 13 en 14 januari 32 Franstalige presidenten met al hun delegaties. Het was de conferentie van de francofonie. Kosten noch moeite werden gespaard om Bamako klaar te maken. De stad kreeg een geweldige facelift. De commissie die dit heeft voorbereid deed het heel professioneel. Het CICB of Centre International de Conference de Bamako werd geheel opgeknapt. Alle hotels werden gevorderd waar de vele delegaties logeerden. De voorbereidingen en de resultaten werden iedere avond uitgebreid op de staat TV getoond. Echter, het prijskaartje niet. Wie dit allemaal betaald heeft is onbekend. Frankrijk zal natuurlijk een groot deel betalen maar onlangs werd ook duidelijk via de RFI dat de staatsschuld in dat land ook weer hoger is geworden. Hollande stelt zich geen kandidaat meer. Hier werd hij nog vereerd. Thuis echter niet!

Ik moet wel zeggen dat de Malinese regering dit heel grondig heeft aanpakt. Zou de ontwikkeling van het land zo aangepakt worden dan was het land nu zeker een voorbeeld. De vele delegaties die voor de twee dagen kwamen kunnen nu allen zeggen dat Bamako een prachtige stad is en dat de Malinese regering dit soort evenementen heel professioneel kan organiseren. De conferentie handelde over samenwerking, ontwikkeling en vrede. De Nederlandse ambassade waarschuwde alle Nederlanders voor de vele controles en de opstoppingen. Zelf ben ik naar Segou en Mopti uitgeweken. Ook daar merk ik dat veel Malinezen er trots op zijn dat Bamako deze conferentie zo geweldig georganiseerd heeft.

De ontvangst van de staatshoofden volgde ik op de nationale TV. Ieder staatshoofd kwam met zijn eigen vliegtuig. Iedere ontvangst werd uitgebreid op de TV getoond. We zien de Franse president François Hollande eerst in Gao en daarna op het vliegveld in Bamako. Het viel mij op dat hij het enige staatshoofd was dat door de knieën zakte om de jonge meisjes die hem te ontvangen vriendelijk te omhelzen. Het is een komen en gaan van vliegtuigen op het internationale vliegveld. Daarna wordt hen een staatsbanket op het paleis Koulouba aangeboden. De zaterdag is voor de grote bijeenkomst in het geheel opgeknapte CICB. Pracht en praal en IBK de president en zijn vrouw Aminata Maiga stelen de show. Een geweldige organisatie moet het zijn geweest. Als deze dagen voorbij zijn gaat iedereen weer naar huis. Geen aanslagen gepleegd in Bamako. Wel zie je op de TV hoe streng Bamako bewaakt en beveiligd werd. Op facebook krijgt IBK veel pluimpjes of in het Frans heet dat ‘chapeau’.

De dagen voor deze topontmoeting wordt het Forum Economique gehouden. De aanwezigheid van veel Franse ondernemers geeft aan dat er wat te verdienen valt in Mali. Vanmorgen hoorde ik bij het ontbijt dat de MINUSMA veel jongeren een goed betaalde baan geeft. Ook aan veel hoogopgeleiden maar biedt helaas geen veiligheid aan de staat Mali. Het lijkt erop dat het juist jihadisten van buiten maar zeker vanbinnen aantrekt. Er wordt zelfs beweerd dat de MINUSMA zelf de bermbommen neerlegt om haar aanwezigheid te rechtvaardigen. MINUSMA schijnt nu een verdienmodel voor de Malinese staat te zijn geworden. Onze minister Koenders zegt een verdrag van 90 miljoen Euro te hebben getekend om migratie te stoppen. IBK zegt in een interview met TV5 France dit akkoord nooit te zullen tekenen. Daarmee heeft Koenders geen vrienden gemaakt in Mali. Alle jongeren met een beetje pit willen in het buitenland werken. Het liefst in Europa of noord Amerika. Vergeet niet dat de werkeloosheid onder jongeren in Mali bijna 90% is. Geld is helaas geen oplossing! Moet een partij van de arbeid minister toch begrijpen.

Goede regenval
De regens zijn de afgelopen jaren goed geweest. De regentijd duurt langer. De regens zijn intensiever maar daarbij ook onregelmatiger. Ook hoor ik regelmatig dat door de harde regens oogsten totaal vernietigd worden. Dat houdt in dat de jaarlijkse gierstoogsten over het algemeen matig tot goed moeten zijn geweest. Goede data moeten dat aantonen maar zijn die er? De prijzen van mil (= gierst) op lokale markten blijft altijd nog een goede indicator te zijn. Zo vernam ik dat rondom Goundam ten westen van de stad Timboektoe in het noorden de grootste productie van zoete aardappel en andere gewassen geoogst worden. We hebben daar veel meren die gevoed worden door de rivier de Niger. Ik lees en hoor weinig over hongerproblemen of over hoge graanprijzen. Toch neemt de armoede onder de plattelandsbevolking toe. Wel weet ik dat er nog veel ondervoeding bij kleine kinderen voorkomt maar dat heeft met geheel andere zaken te maken zoals structurele armoede en slechte scholing van moeders. In het Office du Niger waar geïrrigeerde rijstbouw wordt uitgeoefend is veel geld in de opbouw van de rijstteelt gestoken. Wel weet ik dat veel landerijen daar in handen van de grote jongens en ook vrouwen zijn. Dat betekent wel dat er daar werk en eten is. Helaas betekent dit niet dat de vele jonge kinderen die daar geboren worden goed gevoed zijn. In 1999 heb ik met een aantal mensen onderzoek daarna gedaan en onze bevindingen waren nogal verontrustend. In Burkina Faso heeft de Nederlandse ambassade toen een rapport uitgebracht met o.a. dezelfde bevindingen. Het rapport heette: Portemonnaie remplie et enfant malnutri! Vrouwen werkten hard op het land en besteden geen aandacht aan hun kinderen. In het Office du Niger vonden we hetzelfde. Ook verneem ik dat in veel gebieden er veel families voorkomen die weinig te eten hebben. Slechts één maaltijd per dag. Ook hoor veel verhalen over de verborgen armoede in Bamako.

Wat ik ook merk is dat het dit jaar veel kouder is dan voorgaande jaren. Ik ben niet de enige die dat opgemerkt heeft. In Ségou werd zelfs 14 graden Celsius gemeten. Extreem laag voor Mali. Het viel me de laatste jaren ook al op. Er is dus duidelijk sprake van een klimaatverandering met langere regenperiodes, meer en onregelmatige regenval en koudere winters. Daar kun je geen geld voor krijgen, helaas, want de klimaatverandering betreft meestal warmer en droger.

Toestand in noord Mali
Er schijnt weinig verbetering in de toestand in het noorden van Mali te komen. Ik schat zelf dat het nog lang zal gaan duren. De akkoorden van Algiers zijn getekend. De meeste vluchtelingen zitten nog in de kampen in Mauritanië. De MINUSMA troepenmacht in Gao en Timboektoe is bijna op de gewenste sterkte van 10.000 soldaten. De aanvallen van Jihadisten gaan gewoon door en in sommige streken verergeren ze. Kidal is nog steeds een no-go area waar de MNLA en de CMA en de Franse Barkhane een wankel evenwicht in stand houden. Madame Sophie die enkele weken geleden werd gegijzeld werd, is nog steeds niet vrijgelaten. Enige tijd geleden werd haar gijzeling opgeëist door het Front de Libération de Macina. Dat is wel schrikken omdat deze beweging vanuit Mopti werkt. Vermoed werd dat het de MNLA was – de Toearegopstandelingen – om Frankrijk te laten zien dat ze nog steeds een factor van belang zijn. Ook dit krantenbericht blijkt niet waar te zijn. Ik sprak één van haar medewerkers die dit ontkende. Dus toch bandieten? Waarschijnlijk wel. Humanitair werk kan slechts op kleine schaal plaatsvinden vanwege de overal onveilige situatie. Ook bandieten van allerlei pluimage die geld willen verdienen maken de situatie onveilig. Uit eigen ervaring weet ik dat de situatie in de steden Gao en Timboektoe onveilig is. Dit worst weer bevestigd door veel bronnen uit deze steden.

Dit hoor ik ook van een Rode Kruis vertegenwoordiger uit Timboektoe. Werken in de verscheidene rivierdorpen of in de vele nomaden sites is ook onmogelijk vanwege de onveiligheid. Zelf heb ik het in Gao en Timboektoe kunnen zien toen ik enkele maanden gelden daar was voor de evaluatie van een groot voedingsprogramma. De VN organisaties werken vanuit hun gepantserde kantoren. Enkele buitenlandse humanitaire organisaties kunnen in enkele grotere plaatsen werk uitvoeren. Blanken zie je er niet meer. Om in Goundam te kunnen werken moet je per pinas over de rivier eerst naar Diré en daarna per auto naar Goundam. De weg Timboektoe Goundam is te onveilig. Ontwikkelingsprojecten zijn daarom overal in het noorden en ook in midden Mali onuitvoerbaar. Daarbij geldt eenvoudigweg dat je niets kunt ontwikkelen in een oorlogssituatie.

Toestand in midden Mali
Rondom Mopti tot Macina en Pays Dogon is het platteland ook onveilig geworden. Hier opereren allerlei bandietengroepen die gewapend zijn. Ook horen we regelmatig van de Peul-organisatie Front de Libération de Macina. Allen schijnen contact met Jihadistengroepen te hebben. MINUSMA zal nu 900 Senegalese militairen in Mopti stationeren om daar enige vorm van veiligheid te brengen maar ik verwacht het tegenovergestelde. Ook in Dogonland horen we van gewapende groepen. Ooit was dit een veilig gebied voor de vele kleine groepen toeristen. Zelfs in Niono, ooit het gebied waar de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking hielp de rijstteelt te verbeteren, is nu onveilig geworden door allerlei gewapende groepen die zich sympathisanten van de Jihadisten noemen. Geen blanke durft daar meer heen te gaan. De Duitse hoteleigenaar in Segou noemt de situatie zorgelijk en de onveiligheid beangstigend.

Onlangs hebben ze in Niono nog de gevangenis aangevallen en zestig gedetineerden bevrijd. In Mopti hoor ik over de toestand in de regio. Overal duiken de jihadisten op. Vaak zijn het bandieten die onder de vlag van het jihadisme hun slag slaan. In veel streken worden de onderwijzers weggestuurd en de scholen dus gesloten. Ik begrijp dat er Boko-Haram- achtige toestanden ontstaan. Haat tegen het westen en alles wat Europees is. Het jihadisme is als een besmettelijke plaag die steeds verder oprukt. IBK de president heerst nog maar over het zuiden en de stedelijke gebieden met hulp van de MINUSMA. De leider van het Front National de Libération de Macina heeft o.a. verklaard Mopti geheel vrij te maken van blanken. Alles wat naar westerse, dus Europese beïnvloeding riekt, wordt dus geweerd.

Algemene toestand in Mali
De grote conferentie Afrika – Frankrijk georganiseerd in Bamako laat anders zien. Groots opgezet en geen middelen gespaard terwijl 2/3 van het land in een crisissituatie bevindt. Ooit was dit het land waar wij ons westerlingen veilig voelden. Ik heb al vaak geschreven dat toen ik in 1985 de eerste keer in Mali kwam we overal veilig konden reizen. Iedereen was arm maar de armoede werd gedeeld. Nu, na dertig jaren ontwikkelingshulp, kunnen we in alle steden geld uit pinautomaten trekken. Hebben we overal wifi om onze mobiele telefoons of laptops te verbinden. Bijna alle Malinezen hebben een mobieltje. Het Franse Orange is een machtige onderneming in Mali. Segou heeft een universiteit. De weg van Bamako naar Segou is een prima asfaltweg. In Bamako zie je prachtige villa’s en dure auto’s op de vele wegen. Wij noemen dat ‘ontwikkeld’.

Echter, Mali is ook een onveilig land geworden, verscheurd door geweld en armoede. Vele jonge Malinezen zoeken werk in het buitenland want in Mali valt niets te verdienen. De corruptie bestaat nu overal. Om werk binnen het overheidsapparaat te vinden moet je of een familielid op een hoge post hebben of een groot bedrag onder de tafel schuiven om een baan te krijgen. De regering is goed georganiseerd. De president IBK heeft nu grote sier gemaakt met zijn Afrique – France conferentie. Hij heeft zijn vliegtuig en is iedere week wel in een ander land op staatsbezoek. Zijn regering weet nog steeds grote financieringen aan te trekken om wat dan ook in zijn land te doen. De gezondheidszorg of het onderwijs worden heel voortreffelijk door allerlei NGO’s of UN-agencies ondersteund. De landbouwontwikkeling ook. Stabiliteit ontbreekt echter.

De mijnbouw, voornamelijk de goudwinning, is in handen van grote buitenlandse mijnbedrijven uit Zuid Afrika, Canada of Frankrijk. Het land oogt als een goed georganiseerde wanorde waar alle jonge mensen willen vertrekken om elders fortuin te maken. De vele westerse landen geven nog graag ontwikkelingshulp maar waarvoor weten ze eigenlijk niet meer. Ik zie overal armoede en vooral veel werkloze opgeleide jongeren. MINUSMA biedt hu werk en een goed salaris en lijkt daarmee de traditionele ontwikkelingshulp te vervangen. Mij wordt overal gevraagd wat te doen. Ik weet alleen maar te zeggen dat goed onderwijs en goede gezondheidszorg een uitkomst kan bieden maar dan ook de geweldige bevolkingsgroei aan te pakken. Dit land heeft orde, discipline en vooral een goede overheid nodig.

Ook een goed georganiseerd en professioneel leger is een noodzaak om die vreemde grenzen van Mali te verdedigen. Het wordt me duidelijk dat dit de prijs van de onafhankelijkheid is. Toch zie ik hoe goed en rustig de traditionele maatschappij georganiseerd blijft. Ook hoor ik dat een president die succes in Mali wil hebben de traditionele maatschappij moet respecteren. Daarmee ben ik het geheel eens. Politiek in Mali is macht. Je kiest hier voor een politieke partij omdat je achter zijn leider staat. Vrouwen staan niet aan het hoofd van een partij. ATT was de enige president die een vrouwelijke eerste minister aanstelde. Hij kreeg heel veel kritiek. Zij was echter snel weer verdwenen.

Ten slotte
In mijn hotel in Ségou hoor ik dat we iedere dag aangevallen kunnen worden door gewapende groepen. De centrale overheid heeft iedere autoriteit verloren hoor ik ook vaak. Dit was ooit het land dat het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken loofde vanwege zijn voorbeeldige democratie. Wat ik ook hoor is dat Donald Trump hier heel populair is. Veel populairder dan Obama ooit was. Obama heeft teveel samengespannen met de Fransen toen ze Kadhafi hebben verdreven. Als Trump spreekt zegt hij wat hij denkt. Dat is wat ik overal hoor maar ik denk er anders over.

Een Nederlandse journalist uit Ouagadougou zei ooit dat Mali niet meer bestaat. Ik vrees dat hij gelijk heeft gekregen! Mali dat is Bamako waar IBK nog regeert! De rest wordt gecontroleerd door jihadisten, gewapende bandieten of buitenlandse troepen. Niet een land om nog te bezoeken. In het restaurant waar ik m’n middagmaaltijd nuttig zitten ook 8 Duitse militairen te eten. Ze leiden Malinese soldaten op. Ze zijn trots op hun taak om op deze wijze de strijd tegen het jihadisme te ondersteunen. Ik twijfel daaraan. Een wandeling langs de rivier doet me bij de kleine boetiek belanden waar ik iedere morgen een praatje maak. De vrouw van de eigenaar maakt me duidelijk dat zij daarin – hulp van buitenlandse militairen – niet geloven. Ik ook niet.

Over de toestand in Mali hoor ik steeds weer dat het de schuld van de jihadisten is. Ik vraag dan wie hen heeft binnengelaten en waarom? Altijd hoor ik hetzelfde antwoord: ‘vous les blancs’ of ‘jullie blanken’. Een eenvoudig antwoord maar ook weet ik dat dit land alleen bestuurd kan worden door een serieuze regering die corruptie uitbant en alle aandacht aan onderwijs, gezondheidszorg en een sterk en goed georganiseerd leger besteedt. Mali gaat door een diepe crisis. Het zal op eigen kracht hieruit moeten komen. Met hulp van buitenaf natuurlijk. Het land is een prooi geworden van oost en west. Nu niet Amerika tegen de Sovjet Unie maar de westerse tegen de jihadistische leefwijze. De enige goede hulp is versterking van de eigen identiteit wat dat ook moge inhouden.

Gisteravond hoorde ik voor de eerste keer in het openbaar spreken over het splitsen van noord en zuid Mali. Een gedachte die al jaren in mijn hoofd aanwezig was. Een mogelijkheid maar niet een eenvoudige. Hopelijk vindt men een oplossing in een gefederaliseerd Mali. Eritrea en Zuid Soedan hebben aangetoond dat splitsing weinig positiefs oplevert. Ik word overal goed ontvangen. Men is blij dat ik nog durf te komen. Ik ben blij dat ik nog kan en mag komen. Jammer dat de toeristen wegblijven want die zorgden voor veel inkomsten aan de basis. In Mopti is de gehele toeristenindustrie mors dood! Mali is diep gezonken.

Toch kom ik tot de overtuiging dat het jihadisme succesvoller is dan de westerse ontwikkelingshulp ooit geweest is. Ook zij komen met financieringen maar werken vooral aan de basis en ook op het platteland. Zij geven jongeren zonder vooruitzicht hoop en een identiteit. Arme gezinnen geld om te leven en te eten. Koranscholen om de kinderen te leren hoe de godsdienst in het dagelijkse leven geïntegreerd kan worden. Hun benadering is heel erg basic terwijl de westerse ontwikkelingshulp vanuit goed ingerichte kantoren en snelle 4-wheeldrives werkte met goed betaalde en vaak ook gemotiveerde ontwikkelingswerkers.

De westerse ambassades zijn in Bamako allemaal sterk bewaakte vestigingen geworden met grote verdedigingsmuren erom heen. Ik schrok toen ik de Nederlandse ambassade zag. De Franse ambassade is geheel ingepakt door beveiligingsmuren en kan alleen nog maar vanuit de lucht aangevallen worden. De jihadisten krijgen geld uit de golfstaten en brengen de radicale islam als ideologie. De westerse ontwikkelingssamenwerking bracht ook geld maar hun ideologie was na het koloniale tijdperk mensenrechten en parlementaire democratie. Europa wil geen Afrikanen meer opnemen. De EU geeft Mali veel geld om migratie te weren. Hoe zou U reageren als Afrikaan? In Mali voel je nu overal het stille gevecht tussen de radicale islam en de westerse ideologie. Fort Europa maakt reclame tegen de ideologie Europa pretendeert te geven via hun ontwikkelingshulp!

Gistermorgen kwam het bericht van de kamikaze-aanslag in Gao waar 77 soldaten van het Mécanisme Opérationnel de Coordination – rebellen, opstandelingen, regering, UN en legerelementen – gedood werden. De opslag is opgeëist door de jihadistenfractie van El Mohtar. On begrijpelijk dat dit mogelijk was. Vorig jaar waarschuwde Ibrahim in Gao me al dat de bevolking van Gao dergelijke aanslagen vreesde. Het blijkt nu dat deze aanslagen o.a vanuit Gao stad werden voorbereid. Ogen en oren ontbraken helaas. Vanuit de Société Civile hoor ik steeds weer ‘les blancs’ zijn blind en doof! Daarmee wordt bedoeld Frankrijk en zijn geallieerden waaronder de Nederlandse regering ook wordt geteld. Het is toch wel opmerkelijk dat 3 aanslagen op het MINUSMA-kamp binnen een jaar heeft kunnen plaats vinden onder de ‘ogen en oren’ van de MINUSMA.

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV