Liberia koerst af op chaos

Fred van der Kraaij. De eerste ronde van de presidentsverkiezingen in het West-Afrikaanse land Liberia heeft geen winnaar opgeleverd. Geen van de 20 presidentskandidaten behaalde de vereiste 50% plus 1 van de uitgebrachte stemmen. De twee kandidaten met de meeste stemmen gaan nu door naar de tweede en beslissende ronde.

Het zijn George Weah, een voormalige internationale topvoetballer-nu- senator, en de huidige vice-president, Joseph Boakai. Deze uitslag was verwacht, maar terwijl iedereen zich voorbereidt op de tweede ronde gebeurt er iets onverwachts. Een van de verliezers dient een aanklacht in wegens verkiezingsfraude. Het Hooggerechtshof doet 6 november uitspraak.

De eerste ronde, 10 oktober
Op het eerste gezicht leken de algemene en presidentsverkiezingen die op 10 oktober werden gehouden goed te zijn verlopen. Er waren wel wat meldingen van organisatorische onvolkomenheden en van onregelmatigheden, maar het leek binnen de perken gebleven te zijn. De talloze internationale en nationale verkiezingswaarnemers trokken ook niet aan de alarmbel. Met een opkomstpercentage van 75% en enthousiaste kiezers verliep de verkiezingsdag in het algemeen rustig. Toen kwam de uitslag. De grote opponent van de zittende regering, George Weah, bleek aan kop te liggen met, volgens de officiële verkiezingsuitslag, 39% van de uitgebrachte stemmen. Op de kandidaat van de zittende partij, de huidige vice-president, Joseph Boakai, bleek 29% van de kiezers te hebben gestemd. Een politieke veteraan, Charles Brumskine, die voor de zoveelste keer aan een presidentsverkiezingen deelnam, behaalde 10% van de stemmen en eindigde als nummer 3. Kansloos dus voor de tweede ronde, evenals nummer 4, een gepensioneerde Coca Cola directeur, en nummer 5, een beruchte ex-warlord-nu-senator.

Velen in maar ook buiten Liberia bekeken deze uitslag met argusogen. Vooral door George Weah’s keuze voor het vice-presidentschap, Jewel Howard Taylor. Zij is de ex-vrouw van de wegens oorlogsmisdaden veroordeelde voormalige president Charles Taylor. Het was een hele slimme zet van George Weah om met haar in zee te gaan, want als senator voor een bevolkingsrijke provincie trekt zij veel stemmen. Twee keer eerder deed George Weah met de presidentsverkiezingen mee en beide keren verloor hij van Ellen Johnson Sirleaf, de huidige president. Zij heeft echter twee ambtstermijnen gediend (2006-2012- 2018), het grondwettelijke maximale aantal, en is derhalve niet meer herkiesbaar. Volgens sommige berichten waren de presidentsverkiezingen van 2005 en 2011 niet helemaal eerlijk verlopen, maar heeft George Weah zich bij de uitslag neergelegd om de lieve vrede in het land te bewaren. Of dit waar is valt moeilijk aan te tonen, in elk geval zijn er geen rapporten van verkiezingswaarnemers die het voorkomen van grootschalige fraude bevestigen.

Een media-oorlog
Nadat de nationale verkiezingscommissie de uitslag had bekend gemaakt brak er een media-oorlog uit. Er wordt wel eens gezegd dat het eerste slachtoffer van elke oorlog de waarheid is. Welnu, dit is de afgelopen weken zeker in Liberia van toepassing. Geruchten over verkiezingsfraude en over een manipulerende rol van de afscheidnemende president Sirleaf staken al gauw de kop op. Berichten in lokale kranten, op internet, en in de sociale media – met name facebook en twitter – namen het niet zo nauw met de waarheid. Journalisten en public relations adviseurs bleken voor geld tot veel bereid. Nepnieuws, tendentieuze artikelen, soms geheel bezijden de waarheid, droegen bij aan de groeiende verwarring. In deze context gebeurt dan het volgende.

De als nummer 3 geëindigde presidentskandidaat Charles Brumskine dient een klacht in wegens verkiezingsfraude. Hij krijgt hierbij de steun van Joseph Boakai. Een slimme, strategische zet van laatstgenoemde, want hierdoor bindt hij Brumskine aan zich en krijgt hij toegang tot zijn kiezers. Opmerkelijk is dat Boakai de al langer circulerende geruchten over een breuk tussen hem en president Sirleaf – zij zijn uiteraard van dezelfde politieke partij – bevestigt. President Sirleaf blijft ontkennen dat zij het duo George Weah-voormalige First Lady (Jewel Howard Taylor) achter de schermen steunt. Na de klacht van Brumskine verbiedt het Hooggerechtshof van Liberia – hangende het onderzoek naar verkiezingsfraude – de nationale verkiezingscommissie om door te gaan met de organisatie van de tweede ronde, voorzien voor dinsdag 7 november.

Het Hooggerechtshof van Liberia
Op maandag 6 november doet het Hooggerechtshof uitspraak: of er een tweede ronde van de presidentsverkiezing zal komen, en zo ja wanneer, OF dat de verkiezingen van 10 oktober overgedaan moeten worden, vanwege grootschalige onregelmatigheden en verkiezingsfraude. Om de verwarring nog groter te maken eisen partijen inmiddels het vertrek van de voorzitter van de nationale verkiezingscommissie en een andere samenstelling van de commissie. Wat opvalt is dat de vele internationale en nationale verkiezingswaarnemers nauwelijks van zich laten horen. Vanzelfsprekend dienen zij zich te onthouden van inmenging in de nationale rechtspleging, maar de brandende vraag of er veel of weinig fraude heeft plaatsgevonden zouden zij toch kunnen beantwoorden. Dat is hun rol.

Inmiddels zijn op verzoek van president Sirleaf twee bemiddelaars uit de West-Afrikaanse regio in Monrovia. De huidige voorzitter van de Afrikaanse Unie, president Alpha Condé van het buurland Guinee en de huidige voorzitter van de regionale ECOWAS-organisatie, de Togolese president Faure Gnassingbé, zijn om de tafel gaan zitten met Sirleaf, Boakai en Weah in een poging de dreigende chaos af te houden.

Wat nu?
Volgens de Liberiaanse grondwet eindigt de tweede ambtstermijn van president Sirleaf in januari 2018, maar met de huidige vertraging bestaat er het risico dat er dan geen opvolger beschikbaar is. Er zal in dat geval een interim-president moeten komen. Natuurlijk zijn er gegadigden genoeg voor deze strategische positie. Een mogelijk scenario zou kunnen inhouden dat de huidige Voorzitter van het Huis van Afgevaardigden – Emmanuel Nuquay – de interim-president wordt, ware het niet dat hij de kandidaat voor het vice-presidentschap is van … Joseph Boakai…. Dus daar zal het Weah-kamp geen genoegen mee nemen.

Indien het Hooggerechtshof beslist dat de verkiezingen van 10 oktober moeten worden overgedaan dient zich een ander probleem aan. De nationale verkiezingscommissie, of de Liberiaanse staatskas, heeft niet de benodigde fondsen om nieuwe verkiezingen te financieren. Het buitenland zou in dit geval kunnen bijspringen, maar de vraag is of en hoe snel dit gebeurt.

Er is nog een derde probleem. Voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen hebben sommige politieke partijen de vervoerskosten betaald van kiezers naar het stemlokaal waar zij geregistreerd staan en moeten stemmen, vaak op grote afstand van hun woonplaats. De ‘tegenprestatie’ bestond eruit dat zij hun stem uitbrachten op de presidentskandidaat van de betalende partij. Dit heeft zeker de totale verkiezingsuitslag beïnvloed. De politieke partijen hebben echter niet meer de fondsen om dit te herhalen, zodat er bij een tweede ronde en zeker bij nieuwe verkiezingen wel eens een heel andere uitslag uit de bus zou kunnen komen.

De schaduw van Charles Taylor
George Weah, de gedoodverfde winnaar, is uitermate populair bij de Liberiaanse jeugd, maar niet alleen bij hen. In de provincie Montserrado, met de hoofdstad Monrovia, woont 40% van de Liberiaanse kiezers. In de eerste ronde heeft meer dan 50% van hen op George Weah en zijn kandidaat voor het vice-presidentschap, Jewel Howard Taylor, gestemd. Ter vergelijking: Boakai-Nuquay behaalden er slechts 26% van de stemmen. Velen in Liberia vrezen een terugkeer van de Taylor-aanhangers naar het centrum van de macht en daarmee – achter de schermen – de invloed van Charles Taylor. Ook in het buitenland is men er niet gerust op. Het feit dat de beruchte krijgsheer Prince Johnson – onder meer verantwoordelijk voor het doodmartelen van president Samuel Doe – inmiddels Weah en de ex-vrouw van president Taylor zijn steun heeft toegezegd, voedt de bezorgdheid. Toen Jewel Howard Taylor publiekelijk zei dat, als zij verkozen zou worden, ze de politieke agenda van haar ex-echtgenoot zou uitvoeren, gooide zij er nog een schepje bovenop.

De rol van president Sirleaf
In deze context roept de houding van de vertrekkende president Sirleaf veel vragen op. Volgens sommige bronnen wil zij voorkomen dat er na haar vertrek onderzoek wordt gedaan naar haar rol in de burgeroorlog en haar relatie met krijgsheer Charles Taylor. Daarover bestaat nog steeds veel publieke onduidelijkheid. Zij en George Weah zouden inmiddels een (geheim) akkoord hebben gesloten dat zij niet vervolgd zal worden, noch voor haar ‘oorlogsverleden’ noch voor de ongebreidelde corruptie die haar regeringsperiode kenmerkte. Een hardnekkig gerucht dat uiteraard niet is bevestigd. De tijd zal het leren. Veel zal afhangen van de volgende president van Liberia. Wie zal het worden?

We wachten met spanning de beslissing van het Hooggerechtshof en verdere ontwikkelingen af.

Eerdere bijdragen over de verkiezingen in Liberia verschenen als Liberia kiest eennieuwe president (9 okt. 2017) en Liberia viert 170 jaar onafhankelijkheid aan vooravond van verkiezingen (26 juli 2017).

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV