Ondernemen in Congo

Mart Hovens. Ik ben hier vertegenwoordiger van PUM (het Nederlandse programma van ‘ondernemers voor ondernemers’). Gisteren was ik uitgenodigd om PUM te presenteren bij de FEC, de federatie van Congolese ondernemers.

Daarvoor al had ik een gesprek gehad met een bestuurslid van de Congolese VNO/NCW. Hij zei dat Congo een enorm potentieel voor ondernemers biedt, zeker in de mijnbouw. De reserves aan ertsen en mineralen wordt geschat op 24 biljoen dollar, ofwel het gezamenlijke BNP van de VS en de EU. Ik heb maar niet gevraagd waarom de gemiddelde Congolees dan niets te eten had. Wel legde ik hem uit dat PUM slechts het midden en kleinbedrijf steunt, tot een jaaromzet van 10 miljoen dollar. Nou, dat vond hij dan ineens veel voor het MKB. “Hier is 10 miljoen een flinke onderneming, hoor”.

Ik kwam gisteren in een grote ijskoude zaal, waar ik midden achter de tafel met 3 microfoons mocht plaatsnemen. Mijn collega Alidor was ook aanwezig en kwam naast me zitten. De derde persoon was Akbar, de vertegenwoordiger van het MKB binnen de federatie. Er waren maar weinig ondernemers op komen dagen. “De crisis, de angst voor onlusten”. We besloten met het zestal ondernemers in een kleiner zaaltje te gaan zitten. Alidor en ik presenteerden PUM. Gelukkig hadden al enkele aanwezigen ervaring ermee en waren ze enthousiast. De rest van de bijeenkomst ging het over de obstakels voor goed ondernemerschap in Congo.

De belangrijkste tegenwerking kwam van de overheid. Overal waar maar een beetje de schijn gewekt wordt van geld verdienen, komen ambtenaren (echt of nep) intimiderend aanzetten om hun deel op te eisen. Dat kan onder de noemer van ‘belastingen’ zijn, of ‘je voldoet niet aan de regels en moet boete betalen’, of gewone afpersing (‘ik maak je bedrijf kapot als je niet…’). Congo staat onderaan op de ranglijst voor het aantal dagen dat het kost een eigen bedrijf te beginnen (167 dagen, vgl. Rwanda 18 dagen).

Een tweede belangrijk obstakel is de rechteloosheid. Je (land)bouwgrond kan worden geconfisqueerd omdat het eigendomsrecht zogenaamd niet duidelijk is. Je goederen worden gestolen, zonder dat de politie er wat tegen doet. Je vracht wordt onderweg tegengehouden door (echte of fake) politie of douane waarbij je óf moet betalen óf een deel van je lading kwijtraakt.

Ten derde zijn de benodigde grondstoffen en verpakkingsmaterialen erg duur. In Congo heerst een rauw kapitalisme maar dat leidt niet tot concurrerende prijzen. Belangrijke grondstoffen en basisproducten worden door (maffia-achtige) conglomeraten met een monopoliepositie verhandeld, en dat leidt juist tot hoge prijzen. Daarom is alles hier zo duur.

Verder laken de aanwezige ondernemers de mentaliteit van de Kinois, de stadsbewoners. Waar in het oosten (de Kivu provincies) en westen (Congo Central) best hard gewerkt wordt, wachten de Kinois tot iemand hen een geld geeft. Er is helemaal geen houding van ‘de handen uit de mouwen steken’. Het door en door verrotte politieke systeem zal hiermee te maken hebben. Met een beetje macht en aanzien kom je in Kinshasa altijd wel aan je geld.

Ten slotte is het opleidingsniveau van de medewerkers erg laag. Men is weinig en dan nog volledig theoretisch opgeleid. Aangeschafte apparaten worden dus niet goed bediend en al helemaal niet onderhouden. In de landbouw zijn de afgestudeerden goed in academische taal uitslaan terwijl ze nauwelijks een schop in de grond kunnen steken, zei een onderneemster. Alleen bij dat laatste heeft PUM wat te bieden. Dat doen we door steun aan het beroepsonderwijs te geven met een focus op de verzelfstandiging van de student na zijn opleiding. Zo hebben we bij een meubelmakeropleiding een expert gestuurd om de medewerkers te leren hoe met een nieuwe slijp- en schaafmachine om te gaan en hoe deze machines te commercialiseren (bv door verhuur).

Voor de andere obstakels, zeg maar het bevorderen van een rechtstaat, zijn NGO’s als Oxfam en Broederlijk Delen actief. Dit is een kwestie van lange adem. En zolang het goede voorbeeld niet van bovenaf gegeven wordt, van heel lange adem. Daarom krijg ik steeds meer bewondering voor de Congolezen die toch een bedrijf opzetten, toch mensen aannemen en uitbetalen (hoe weinig ook) en toch dag en nacht de handen uit de mouwen steken, ondanks alle obstakels.

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV