Tekort aan fruit en groenten veroorzaakt obesitasepidemie in Zuid-Afrika

Nalisha Adams – IPS. Zuid-Afrika kampt met een groot probleem van zwaarlijvigheid en obesitas onder de bevolking. Fruit en groenten zijn erg duur waardoor ze vaak als eerste geschrapt worden op het boodschappenlijstje. De kostprijs van de obesitasepidemie kan oplopen tot 50 miljard dollar per jaar.

Elke zondag maakt Thembi Majola (niet haar echte naam) een maaltijd klaar die bestaat uit kip, rijst en enkel vandaag ook groenten. “Groenten eten we enkel op zondag”, zegt ze. Majola weegt 141 kilogram en heeft moeite om te lopen. Zelfs na kleine afstanden moet ze al naar adem happen. Ze neemt medicatie tegen hoge bloeddruk, en dat al bijna twintig jaar lang.

“Maïs is de eerste prioriteit”, zegt ze als we haar vragen welk basisvoedsel nooit ontbreekt in haar boodschappenmand. “Elke zaterdag eten we boerewors (een Zuid-Afrikaanse worst, nvdr) en op zondag is het rijst en kip. Tijdens de week eet ik nu en dan gehakt maar meestal vul ik mijn maag met instant soep.”

68 procent vrouwen te dik
Majola is een van de 68 procent Zuid-Afrikaanse vrouwen die volgens de gegevens van de South African Demographic and Health Survey, kampen met overgewicht of obesitas.

Veel Zuid-Afrikanen eten een dieet dat vergelijkbaar is met dat van Majola, niet omdat ze daarvoor kiezen, maar omdat dit het meest betaalbaar is.

Volgens voedingsdeskundige Kirthee Pillay van de Universiteit van KwaZulu-Natal is de toename van een dieet op basis van voornamelijk koolhydraten vooral gerelateerd aan de kostprijs ervan. “Fruit en groenten zijn zo duur geworden, dat arme mensen ze gewoon schrappen van hun boodschappenlijst.”

In een voedselrapport stelde de Pietermaritzburg Agency for Community Social Action (Pacsa) vorig jaar
dat het gemiddelde loon van een zwarte Zuid-Afrikaan 209 dollar per maand bedraagt, terwijl de maandelijkse uitgaven voor gevarieerd en gezond voedsel ongeveer neerkomen op 297 dollar.

Het rapport zegt ook dat de voedseluitgaven van gezinnen komen uit de middelen die overblijven nadat het meest noodzakelijke betaald is: transport, elektriciteit, schulden en schoolgeld. Enkel wat overblijft gaat naar de aankoop van voedsel.

Fruit en groenten luxeproducten
“Basisvoedsel is goedkoper en vult ook sneller de maag, waardoor mensen in geldnood vooral daarvoor kiezen. Fruit en groenten worden meer en meer luxe. Maar de eenzijdige inname van koolhydraatrijk voedsel doet de kansen op obesitas sterk stijgen”, zegt Pillay.

Majola werkt voor een nationale supermarktketen. Ze is de enige kostwinner in het gezin. Volgens haar besteedt ze 190 dollar aan voeding per maand, meer dan wat het gemiddelde gezin zich kan veroorloven. Maar ook voor haar blijken fruit en groenten zich te beperken tot eenmaal per week.

“Die zijn erg duur op dit moment”, zegt ze. Mochten de prijzen zakken, zou ze wel elke dag verse groenten kopen, zegt ze.

Ziek van eten
Volgens David Sanders, emeritushoogleraar aan de School of Public Health van de Universiteit van de Westkaap, zijn veel ziekten in het huidige Zuid-Afrika gelinkt aan het dieet van de inwoners. Hij werkte mee aan een voedselrapport over de voedselsystemen in Brazilië, Zuid-Afrika en Mexico.

Hij wijst hierin naar de grote bedrijven die de voedselmarkt domineren. “De voedselketen is hier gemonopoliseerd van de boerderij tot op het bord”, zegt hij. “Dat veroorzaakt vooral voor de armeren in onze maatschappij een heel ongezond voedselklimaat. Voor mensen met meer middelen is er keuze en kwaliteit genoeg om gevarieerd en gezond te eten. Dat is niet het geval voor arme mensen.”

Volgens het rapport produceren 35.000 middelgrote of grote bedrijven het voedsel voor de meeste Zuid-Afrikanen. “In de 24 jaar van democratie is er onvoldoende geïnvesteerd in kleinschalige landbouw”, zegt hij.

Sanders wijst er bovendien op dat de overgrote meerderheid van de Zuid-Afrikanen op het platteland hun voedsel aankoopt in plaats van het zelf te kweken. “Het voedsel dat ze zich kunnen veroorloven, is meestal grotendeels ultra-verwerkt of verwerkt. Deze voeding levert vaak voldoende calorieën op, maar niet genoeg voedingsstoffen. Het bevat weinig eiwitten van goede kwaliteit, weinig vitaminen en mineralen – de zogeheten hypervoedingsstoffen.”

“Deze situatie heeft ertoe geleid dat steeds meer mensen zwaarlijvig worden. En tegelijk zijn ze eigenlijk slecht gevoed”, zegt Sanders.

Suikertaks
In de strijd tegen obesitas voerde de regering in april de Sugary Beverages Levy in, een suikertaks voor producenten als hun drankjes 4 gram suiker per 100 ml overschrijden.

Volgens Pillay is het nog te vroeg om het effect van de suikertaks te merken, maar volgens haar “zal de taks op zoetere drankjes doorgerekend worden naar de consument. Enkel de allerarmsten zullen waarschijnlijk stoppen met het kopen van deze dranken omwille van de kostprijs.”

Volgens Sanders is het “niet alleen het niveau van obesitas dat zo alarmerend is, maar wel de snelheid waarmee dit zich ontwikkelt.” Uit onderzoek blijkt dat het aantal jonge Zuid-Afrikanen met obesitas in de afgelopen zes jaar is verdubbeld. Ter vergelijking: de Verenigde Staten hadden hiervoor dertien jaar nodig.

“Hier is een epidemie aan de gang die zich enorm snel heeft ontvouwd en net zo groot, bedreigend en duur is als de hiv-epidemie. Toch gaat dit grotendeels onopgemerkt voorbij”.

50 miljard dollar
Mensen met overgewicht hebben een verhoogd risico op hoge bloeddruk en diabetes, waardoor ze meer kans maken op hartaandoeningen. Een van Zuid-Afrika’s grootste medische hulpprogramma’s schatte in een rapport dat de economische impact van de obesitasepidemie op het land 50 miljard dollar per jaar bedraagt.

Volgens Sanders moet het land zich afvragen hoe het grote voedingssysteem “bewogen kan worden in de richting van meer diverse productie, bewerking en distributie. Dit zijn de serieuze vraagstukken en die vereisen sterk overheidsbeleid.”

Pillay gaat akkoord met het feit dat in eerste instantie de voedselprijzen “aangepakt moeten worden, omdat deze direct bepalen wat mensen zullen eten en wat niet.” Volgens haar zit de oplossing ook in meer lokale productie van fruit en groenten omdat dit de waren meer betaalbaar houdt voor mensen die in de buurt van de producent wonen.

Deze voedselcrisis draait om “economische rechtvaardigheid”, zegt voedselexpert Mervyn Abrahams, een van de auteurs van het Pasca-rapport. “Dat houdt in dat elk gezin zich een basis van gezond voedsel moet kunnen veroorloven. Het gaat hier om rechtvaardigheid omdat onze economie de toegang tot gezond voedsel moet garanderen. Aan de basis van de hele mensheid staan onze lichamen als fundament en dat is pas stevig als er voldoende goede voeding is. Het is de meest pure vorm om onze economie te beoordelen: is er op dat basisniveau sprake van billijkheid en rechtvaardigheid.”

Bookmark the permalink.

Comments are closed.

  • Nu op Africa Web TV