Thuiskomen in Mali

Aart van der Heide. Mijn weerzien met Mali is altijd weer een gevoel van thuiskomen. Het goed georganiseerde vliegveld draagt nu de naam van de eerste president van Mali nl. Aéroport International Modibo Keita.

Op het vliegveld komt een grote diversiteit van luchtvaartmaatschappijen aan zoals natuurlijk eerst Air France (iedere dag) en daarna Ethiopian Airlines, South African Airlines, Kenyan Airways, Royal Air Maroc, Air Maurétanie, Air Algérie, Air Tunisie, Turkish Airlines en de vele maatschappijen van de buurlanden zoals Air Sénégal, Air Ivoire, Air Burkina, Air Guinée etc. Het aantal vliegmaatschappijen en hun herkomst geeft vaak aan hoe belangrijk een land is gezien vanuit de internationale handel. Daarbij spannen Johannesburg, Nairobi, Addis Abeba en ook Luanda op het Afrikaanse continent de kroon. Bamako komt zeker niet op de laatste plaats en bevindt zich intussen onder de grote luchthavens. Op het moment dat ik dit schrijf valt de regen met bakken uit de lucht. Vroege regens in het begin van de maand mei. De Malinezen zullen zeggen dat God hen niet verlaten heeft. Ik heb al vele bekenden gezien en gesproken. Helaas hoor ik weinig positieve verhalen van de Malinezen. De toestand wordt er niet beter op. Alles wordt duurder en werk is bijna niet te vinden. Bamako lijkt veilig en goed bewaakt. Je ziet geen buitenlanders meer in militair uniform of in UN wagens zoals 2 jaar geleden. Het UN hoofdkwartier is verplaatst en hotel l’Amitié fungeert weer als hotel. Alles lijkt weer zoals het was maar dat is helaas schijn. Jammer.

Mali volop op de internationale kaart
Door de sterke aanwezigheid van de MINUSMA – de UN vredesmacht – staat Mali nu zeker groots op de internationale politieke kaart. Bamako is een miljoenenstad van naar schatting meer dan 3 miljoen inwoners geworden. De wegen in en rondom Bamako zijn goed verzorgd. Het wagenpark is sterk gegroeid en vaak sta je dan ook in de file. Ik zeg altijd dat Mali zeer zeker geglobaliseerd is en daarmee bedoel ik dat het volledig geïntegreerd is en opgenomen is in de vaart der volkeren. Bamako is nu volgens een aantal bronnen de snelst groeiende stad van Afrika. Als je over voldoende geld beschikt kun je er comfortabel leven maar als je aan de onderkant van deze maatschappij bungelt dan is het overleven heel zwaar en moeilijk.

Helaas kan ik via de sociale media niet openlijk zeggen dat ik in Bamako ben en ook niet waar. De dreiging van aanslagen en kidnapping is nog volop aanwezig. Je moet je overal kunnen legitimeren zoals dat in Nederland ook gebeurt. Toch bestaat het oude Mali nog volop. De goede gebruiken van de ‘cousinage’ en het ‘respect voor ouderen’ is gelukkig nog niet weggevaagd door de globalisering. De mensen zijn nog steeds heel hartelijk en open. Er wordt nog veel gelachen. Ik voel me hier prima thuis. De president van Mali IBK was erg blij met de verkiezing van Macron in Frankrijk. Hij zal zeker zijn goede betrekkingen met de Franse regering kunnen voortzetten want in feite is Macron niet anders dan Hollande als president was. De president van Mali is constant op staatsbezoek en weet zich o.a. op die manier te verzekeren van goede vrienden. De laatste 4 weken was hij op bezoek in Saoedi Arabië, in Azerbeidzjan, Rwanda en nu in Qatar. Iedereen weet hier dat hij vele miljoenen dollars binnenhaalt tijdens deze staatsbezoeken. Saoedi Arabië zal het herstel van de geheel vernielde weg tussen Mopti en Gao – 550 km lang – financieren. Welk belang hebben zij om het herstel van de weg waarover de MINUSMA zijn oorlogstuig transporteert te bekostigen? Met het binnenhalen van de vele miljoenen dollars wordt de kritiek op de luxe levensstijl van de president en zijn dure presidentiele vliegtuig enigszins gesmoord. Hij wordt op al zijn reizen trouw vergezeld door zijn vrouw Aminata Maiga Keita, hier de ‘première dame’ genoemd.

Mijn indrukken
Ik voel nu echt dat ik tot de oude generatie behoor want ik kan nog meepraten over het Mali tijdens de regeerperiode van Moussa Traoré. In Europa wordt hij een dictator genoemd want hij kwam aan de macht via een militaire staatsgreep en wist 23 jaar aan de macht te blijven. Het land kende tijdens zijn bewind een grote stabiliteit, er heerste orde en vooral discipline. Corruptie vond alleen plaats in de kring rondom de machthebber zelf. Deze week sprak ik een goed geïnformeerde Malinees die vele jaren in Frankrijk heeft geleefd en daarbij uit een zeer gerespecteerde familie komt. Hij gaf voor de eerste keer toe dat de huidige toestand – 2/3 van het land is onveilig geworden – de oorzaak vond in het accepteren van het meerpartijenstelsel of wel de parlementaire democratie. Hij zei me letterlijk ‘het is onze eigen schuld’. Waarop ik hem kon zeggen dat Mitterrand in feite met toestemming van de Amerikanen Moussa Traoré heeft weggestuurd. Na de val van de Berlijnse muur werd zoals overal in Afrika de parlementaire democratie ingevoerd en zoals hier vaak wordt gezegd ‘onder druk van het westen’.

Het waarom van deze grote crisis
Waarom is na de val van de Berlijnse muur Mali in een grote veiligheidscrisis beland? Volgens veel Malinezen is het de schuld van Frankrijk met hulp van de Amerikanen. Frankrijk zou volgens vele Malinese bronnen met hulp van andere westerse mogendheden beide partijen steunen om daarmee de nu heersende onrust te scheppen. Helaas kan ik geen bewijzen voor deze theorie vinden maar dat betekent niet dat deze hypothese, gebezigd door vele Malinezen, niet waar is. Wat wel duidelijk is dat de val van Kadhafi in Libië tot grote instabiliteit in de gehele noord Afrikaanse regio heeft geleid. Vele wapens die de Jihadisten en de vele bewapende bandietengroepen nu gebruiken in Mali komen uit Libië. Sarkozy, de voormalige president van Frankrijk, krijgt hiervan de schuld maar hij heeft dit kunnen doen met toestemming en hulp van menig NAVO partner. Sarkozy heeft daarmee naam kunnen maken maar werd niet herkozen en daarbij Libië gestort in een toestand van chaos en rechteloosheid waar de verschillende milities met veel wapens de dienst kunnen uitmaken.

De helft van Mali nl. het noorden is nu volgens officiële berichten onder controle van de MINUSMA met de Franse legermacht Barkhane aan hun zijde. MINUSMA is daar om het centrale gezag te herstellen maar ik heb de indruk dat alleen het tegenovergestelde wordt bereikt. De Franse legermacht Barkhane, die onafhankelijk van de MINUSMA opereert en het Jihadisme moet bestrijden, lijkt alleen maar meer Jihadisten aan te trekken. Zoals ik al eerder heb geschreven zal deze MINUSMA legermacht hier zeker 20 jaar moeten blijven. Dat heb ik na 1 week Bamako ook al uit vele monden gehoord.

In midden Mali dus rond Mopti, Segou en in de nabijheid van de Mauritaanse grens – Nara en Nioro du Sahel – heersen veel gewapende groepen die niets anders doen dan Malinese regeringseenheden aanvallen, auto’s en blanken kapen. Het blijkt voor ons Europeanen een ‘no-go area’ te zijn geworden waardoor ik zelf ook de gevolgen heb ondervonden. Ik kon deze plaatsen dus niet voor mijn werk bezoeken vanwege de veiligheidssituatie. Mijn opdrachtgever zei heel terecht dat zij mijn veiligheid niet kunnen garanderen. In Mali wordt dan gezegd dat alleen God dat kan.

Vorig jaar kon ik wel naar Gao en Tombouctou maar dan per vliegtuig. De veiligheid in die steden is voor Europeanen – hier Toubabs genoemd – heel onzeker. Ik kon er alleen in een geblindeerde auto rondrijden. In deze gebieden geldt dus letterlijk dat de macht uit de loop van het geweer komt en er zijn heel veel geweren zowel officieel als ook illegaal. De termen ‘officieel’ en ‘illegaal’ gelden volgens onze normen.

Het land bevindt zich dus in een grote crisis. Ook ons gedachtengoed zou in crisis moeten zijn. Helaas is dat niet he geval want wij denken nog steeds dat we de situatie weer veilig kunnen maken door de militaire aanwezigheid. Drie jaar aanwezigheid van deze buitenlandse militaire macht die meer dan 1 miljard Euro per jaar kost, heeft duidelijk aangetoond dat de veiligheid niet hersteld kan worden. Van enige ontwikkeling is dus helemaal geen sprake zijn. In Gao en Tombouctou kunnen de vele buitenlandse hulporganisaties alleen maar noodhulp verrichten. Blanken kunnen slechts de stad verlaten met militaire konvooien en gestoken in kogelvrije vesten met helmen op. Iedereen die een beetje veldervaring heeft weet dat je dan geen ontwikkelingsactiviteiten kunt ontplooien.

Mijn werk en wat niet meer kan
Het project dat ik nu moet evalueren wordt in het veld geheel door Afrikaanse kaders uitgevoerd. De resultaten tonen aan dat ze het helemaal niet slecht doen. De officiële cijfers die ik onder ogen krijg tonen heel duidelijk aan dat er een positieve impact is. Voor Afrikaanse kaders is dit natuurlijk een heel positief gegeven. Voor westerse donoren natuurlijk ook.

Achtergronden
Toch blijven onafhankelijke denkers steeds weer de vraag stellen waarom het mis is gegaan in Mali. Een Nederlandse vrouw zei mij heel openlijk: ‘Het westen wil niet dat de Sahel zich positief en onafhankelijk ontwikkelt’. In Mali hoor ik vaak dezelfde argumenten. Daarbij wordt ook dikwijls het argument bijgevoegd dat de noordelijke Sahara in Mali rijk is aan bodemschatten zoals uranium, fosfaat, ijzer en daarbij niet te vergeten de grote onderaardse watervoorraad. De permanente en intensieve zonneschijn kan heel Europa van energie voorzien maar ook grote hoeveelheden waterstof produceren. Aangezien deze technologieën om deze energie tegen lage kosten te produceren nog in de fase van ontwikkeling zijn, loont het, volgens één van de hypothesen in dit gebied een grote militaire controle macht te financieren. Zo kan voorkomen worden dat dit gebied permanent gecontroleerd zal worden door de ‘vijand’. Was dit vroeger de Sovjet Unie, nu zijn dat ISS en daaraan gelieerde bewegingen. We noemen dat de “politieke islam”. Deze hypotheses worden niet openlijk door westerse regeringen aangehangen maar slechts door onafhankelijke outsiders. Nederlandse denktanks doen dit ook niet. Ons ministerie van buitenlandse zaken heeft een aantal deskundigen in dienst die deze zaken bestuderen maar zij hebben een strikt spreekverbod. Zo ook de EU instellingen. Bijna alle politieke partijen in de Tweede Kamer geloven heilig in onze goede werken. Slechts de SP en de PVV stellen terecht grote vragen hierbij. GroenLinks behoort feitelijk bij de grote Kamermeerderheid die o.a. de Nederlandse militaire missie in Mali goedkeurt. Hoewel deze missie nog nooit een onafhankelijke evaluatie heeft ondergaan zullen onafhankelijke onderzoekers wellicht tot een geheel andere conclusie komen dan het huidige kabinet ons voor wil houden. Grote onafhankelijke denkers in Mali komen ook tot deze conclusie maar hebben geen enkele mogelijkheid deze te publiceren. Niet vanwege de censuur – die officieel niet bestaat – maar vanwege het feit dat al het onderzoek in Mali betaald wordt met westerse overheidsgelden. Een nieuw kabinet waar Nederland nu op wacht zal zeker geen andere koers gaan varen. Bovendien is de belangstelling voor Mali in Nederland al lang uitgedoofd. Wij marcheren trouw mee met wat Washington en Parijs van ons verlangen.

Een prachtig voorbeeld daarvan is het Haagse instituut HIIL – The Hague Institute for International Law – dat in 2015 een prachtig onderzoeksrapport produceerde over hoe de Malinezen over het door ons gewenste rechtssysteem denken. Dat zelfde instituut publiceerde onlangs een kritisch rapport over de rechtstoestand in Nederland en kwam tot de conclusie dat vooral juristen profiteerden van ons rechtssysteem terwijl 80% van de Nederlanders zich buitengesloten voelt. Ik weet uit eigen ervaring dat in Mali dit percentage op z’n minst 90% zal zijn en dat juristen en donoren, die dit systeem aanbidden, hiervan profiteren. Was het HIIL in Mali ook maar tot deze conclusie gekomen. Maar zou dat zo zijn, dan had hun belangrijkste opdrachtgever hen zeker minder opdrachten gegund. Geldt hier ook niet dat ‘wiens brood men eet wiens woord men spreekt’?

Mali verkeert dus in een grote crisis. Mijn bronnen in Mali zeggen nu duidelijk dat zij – dus de Malinezen – hier zelf uit moeten komen. Gelukkig zijn er in Nederland ook onafhankelijke denkers die dat ook vinden. Ook ik sluit me hierbij aan. Ondanks de vele complottheorieën die zowel in als buiten Mali bestaan kom ik maar niet tot een oorzaak van deze crisis. De houding van de beslissers vooral vanuit de westerse wereld zal dit moeten verklaren. Helaas zwijgen deze in alle talen en dwingen ons tot speculaties. Het enige wat we weten is dat zij meer dan een miljard Euro per jaar over hebben om deze crisis te bezweren. Maar ook weten we dat het van kwaad tot erger wordt. Is het een combinatie van de grootheidswaan van deze regering die hand in hand loopt met de buitenlandse belangen? Hierover bestaan alleen maar vermoedens en dus veel speculaties.

Aanbevolen literatuur:

1. The Limits of Democracy and the Postcolonial Nation State: Mali’s democratic experiment falters, while jihad and terrorism grow in the Sahara by Robin Edward POULTON and Rafaela Greco TONEGUTTI, editor Edwin Mellen Press October 2016.

2. Bruce Whitehouse’ blog: Bridges from Bamako! On www.bridgesfrombamako.com

Bookmark the permalink.

Comments are closed

  • Nu op Africa Web TV